KARIJES

KARIJES (engl. caries), 1. propadanje ili smrt molekula kosti; kost postaje razmekšana, bezbojna, porozna. Praćen je hroničnim zapaljivim procesom periosta, pokosnice i okolnog tkiva formirajući tvrde apscese, ispunjene sirastom tečnošću, sličnoj gnoju, neprijatnog zadaha, koja se fistulom uporno probija kroz meke delove da bi iscurila u spoljnju sredinu ili u neku šupljinu; 2. Karijes zuba (engl. tooth decay, lat. caries dentis), progresivna destrukcija tvrdih zubnih tkiva usled demineralizacije. Veoma često obolje-nje čoveka, karakteristično po ograničenim razaranjem kalcificiranog tkiva. Započinje dekalcifikacijom gleđi na površini zuba, nastalom enzimskom lizom organske strukture. Dovodi do stvaranja šupljine u zubu koja, ako ostane van kontrole, probija gleđ i dentin i nekada stiže do zubne pulpe. Razvija se najčešće na površini zuba ispod dentalnog plaka, tvorevine nastale zadržavanjem delova hrane, odnosno ugljenih hidrata, zajedno sa bakterijama. Postoje statični, neprogresivni karijes, na ogoljelim vratovima zuba i kontaktni, na dodirnim tačkama, površinama zuba ili restorativnog materijala. Od mnogih teorija o nastanku karijesa danas je najprihvatljivija ona po kojoj karijes nastaje demineralizacijom otkrivenih delova, najčešće krunica zuba, delovanjem organskih kiselina proizvedenih tokom bakterijske (streptococcus mutans) fermentacije ishranom unetih ugljenih hidrata. Početni karijes gleđi (engl. incipient dental caries), gleđ je mutnobele boje, kredasta, ali kontinuitet nije prekinut. U ovoj fazi karijesa moguća je potpuna remineralizacija (reverzibilan proces). Ukoliko se ne isključi uzrok bolest napreduje i dolazi do dezintegracije površine gleđi; akutni k. (engl. rampant caries, lat. caries acuta, caries florida, caries humida), k. koji se iznenada pojavi na više zuba, brzo napreduje, karijesni dentin je bele boje, vlažan, skida se u velikim komadima, brzo prodire prema pulpi i daje komplikacije na pulpi. Češće se javlja u mladih osoba i na mlečnim zubima; hronični k. (engl. arrested dental caries, lat. caries chronica ili caries sicca), karijes sporo napreduje, dugo traje, više se prostire u širinu nego u dubinu, karijesni dentin prebojen mrkim ili skoro crnim bojama, češći je u starijih osoba; k. cementa ili k. korena (engl. senile dental caries, lat. caries cementi), javlja se kod starijih osoba u kojih dolazi do povlačenja desni i ogoljavanja korena zuba. Karijes se javlja na cementu, obično na aproksimalnim stranama zuba; sekundarni k. ili rubni k. ili rekurentni k. (engl. secondary dental caries, lat. caries secundaria), javlja se na rubu ispuna i kaviteta kao posledica nepravilne rubne i finalne obrade; recidirajući k. ili rezidualni k. (engl. residual dental caries, lat. caries recidivans), karijesna lezija se širi ispod ispuna kao posledica zaostalih karijesnih masa u dentinu; cirkularni k. (engl. baby bottle caries,lat. caries cirkularis), poseban oblik karijesa, karakterističan za mlečne zube. Javlja se neposredno po nicanju mlečnih zuba kao posledica loših navika u ishrani (zašećerena voda, sokovi, kašasta neabrazivna hrana, laže umočene u šećer, med, ishrana bočicom sa cuclom u toku noći). Karijesna lezija se javlja kružno oko zuba uz desni, vrlo brzo napreduje, dovodi do potpune destrukcije zahvaćenih zuba, bolova i infekcija. Sinonimi: mela-nodontia, odontoclasia, melanosis dentis, night bottle syndrom, bottle mouth syndrom, nursing mouth.