U okviru podkasta „Hajde da rastemo“ danas smo razgovarali sa pedijatrom endokrinologom dr Smiljkom Kovačević sa Univerzitetska dečija klinika Tiršova. Dr Smiljka nam je dala odgovore na pitanja šta je poremećaj rasta i šta ga može izazvati. Intervju je sponzorisala kompanija Sandoz.
Kako se definiše poremećaj rasta kod dece?
Jelena Milojević – LekarInfo: Kako se definiše poremećaj rasta kod dece?
Dr Smiljka Kovačević: Rast je jedan od najpouzdanijih pokazatelja zdravstvenog stanja dece. Rast kod dece pratimo u odnosu na uzrast, pol, u odnosu na stadijum puberteta i genetski potencijal rasta. Rast pratimo na grafikonima Svetske zdravstvene organizacije i obeležavamo percentilima. Po definiciji nizak rast predstavlja telesnu visinu koja je ispod normale, to jest ispod trećeg percentila ili ukoliko dete ima malu brzinu rasta i ne raste u skladu sa genetskim potencijalom.
Koje su indikacije za ispitivanje dece sa niskim rastom?
Jelena Milojević – LekarInfo: Koje su indikacije za ispitivanje dece sa niskim rastom?
Dr Smiljka Kovačević: Postoji veliki broj indikacija. Prvo ukoliko dete raste ispod normale u odnosu na uzrast i pol, a to je ukoliko je telesna visina ispod trećeg percentila. Zatim ukoliko dete ne raste odgovarajućom brzinom koja se procenjuje na period od 6 do 12 meseci što znači da ukoliko dete padne sa godine na donju percentilnu krivu rasta, to nam je neki znak da dete ne raste kako treba.
Zatim, ako dete ne raste u skladu sa svojom genetikom odnosno sa svojim genetskim potencijalom rasta. Onda ukoliko dete nema odgovarajući skok rasta u pubertetu. I posebna grupa deca koja su rođena malih porodjajnih dimenzija, male porođajne telesne mase i dužine koje nedostignu adekvatnu telesnu visinu do druge ili četvrte godine takva deca su takođe za ispitivanje zbog nedovoljnog rasta.
Kada može nastati poremećaj rasta?
Jelena Milojević – LekarInfo: Kada može nastati poremećaj rasta?
Dr Smiljka Kovačević: Poremećaj rasta može imati prenatalni i postnatalni početak. Prenatalni početak se dešava in utero i može biti uzrokovan poremećajima od strane majke, na primer neuhranjenost majke, upotreba alkohola, različite hronične bolesti majke. Zatim poremećijima u plasteljici kao što su na primer neke vaskularne anomalije ili poremećejima od strane samog ploda, to su genetski sindromi.
S druge strane postnatalno po ređenju poremećaj rasta se može javiti u bilo kojoj dobi i može imati endokrini ili neendokrini uzrok. Važno je znati da su endokrini uzroci poremećaja rasta prisutni u manje od 5 procenata dece, i to su u stvari poremećaji rada žlezda, poremećaji lučenja hormona rasta koji mi nazivamo hipopituitarizam i poremećaj rada štitne žlezde, to jest hipotireoze.
Da li je svaki nizak rast patološki?
Jelena Milojević – LekarInfo: Da li je svaki nizak rast patološki?
Dr Smiljka Kovačević: Ne, nije svaki nizak rast patološki. Nizak rast može biti fiziološki nizak rast, patološki i idiopatski. Najveći broj dece imaju jedan od oblika fiziološkog niskog rasta. To su zdrava deca koja nemaju hronične bolesti i njihov rast zavisi od porodičnog modela rasta, od genetskog potencijala, to jest od visine roditelja i od vremena kada su roditelji ušli u pubertet. Fiziološki nizak rast se deli u dve grupe.
Prvo je genetski nizak rast, to su deca umereno niskog rasta čija visina zavisi od genetike, znači njihovi roditelji su obično niži. Oni imaju brzinu rasta koja je na donjim granicama normale, a u običajeno vreme ulaze u pubertet. Znači ta deca su niža jer imaju niže roditelje. S druge strane postoji porodično usporeno rastenje. To je kombinacija umerenog niskog rasta i kasnijeg početka puberteta. Mi dobijamo podatak da su roditelji kasnije ušli u pubertet i da su negde u kasnijim stadijumima puberteta naglo izrasli što se očekuje kod ove dece, i ta deca imaju povoljnu prognozu što se tiče telesne visine u odrasloj dobi.
Koji su patološki uzroci niskog rasta?
Jelena Milojević – LekarInfo: Koji su patološki uzroci niskog rasta?
Dr Smiljka Kovačević: Što je veće odstupanje telesne visine u standardnim devijacijama u odnosu na prosek, to su veće šanse da dete ima neko od patoloških uzroka niskog rasta. Postoji veliki broj patoloških uzroka, a najčešći od njih jeste neuhranjenost, koji utiče na rast.
Zatim različite hronične sistemske bolesti kao što su kardiovaskularne, bubrežne- hronična bubrežna insuficijencija, celijačna bolest, inflamatorne bolesti creva, zatim bolesti kostiju- na primer rahitis, skeletne displazije, zatim različiti genetski sindromi kao što je sindrom Down, Turner, Prader Wili i drugi. Mogu biti povrede glave, zračenje lobanje. A što se tiče endokrinih uzroka niskog rasta to je smanjena sinteza i lučenje hormona rasta i poremećaj rada štitaste žlezde.
Šta može izazvati nedostatak hormona rasta?
Jelena Milojević – LekarInfo: Šta može izazvati nedostatak hormona rasta?
Dr Smiljka Kovačević: Hormon rasta se luči u jednoj žlezdi koja se zove hipofiza, i njeno lučenje je uslovljeno radom druge žlezde- hipotalamusa. Postoje mnogo uzroka koji utiču na poremećaj sinteze i lučenje hormona rasta a oni se svi jednim imenom nazivaju hipopituitarizam.
Delimo ih u tri grupe. Prvo su genetski uzroci. Na drugom mestu neke kongenitalne anomalije, kao što su na primer anomalije lobanje ili lica, na primer hidrocefalusa, septo optička displazija, rascep nepca, i najčešći idiopatski nizak rast. I na trećem mestu tj treća grupa uzroka su stečeni uzroci, kao što su recimo tumori u predelu hipofize, zatim perinatalna trauma, zračenje lobanje, kao i infekcije CNS kao neki najčešći uzroci niskog rasta.
