Variksi jednjaka predstavljaju proširene variksima u fomiksu i proksimalnom delu venske sudove. Najčešće su lokalizovani u korpusa želuca, ređe u gomjem delu jeddistalnoj trećini jednjaka, često udruženi sa njaka (kod opstrukcije jednjačnih vena u medijastinumu), obično zmijolikog izgleda ili .u obliku „nanizanih perli“ različitog stepena proširenja (I-IH/IV stepena).
Variksi jednjaka predstavljaju proširene variksima u fomiksu i proksimalnom delu venske sudove. Najčešće su lokalizovani u korpusa želuca, ređe u gomjem delu jeddistalnoj trećini jednjaka, često udruženi sa njaka (kod opstrukcije jednjačnih vena u medijastinumu), obično zmijolikog izgleda ili .u obliku „nanizanih perli“ različitog stepena proširenja (I-IH/IV stepena).
Etiopatogeneza. Najčešći uzrok varikoziteta vena jednjaka je povišen pritisak u sistemu portne vene: u prehepatičnom (tromboze ili ekstralumenska kompresija v. portae ili v. linealis), intrahepatičnom (razni oblici ciroze jetre, akutni hepatitis, jače izražena steatoza jetre i dr.) i posthepatičnom prostoru (Budd-Chiari sinđrom, insuficijencija desnog srca, konstriktivni perikarditis, tromboze v. cave inferior i dr.).
Klinička slika. Kliničko ispoljavanje prisutnih variksa u jednjaku zavisi od stepena njihove izraženosti. U početnom periodu njihovog razvoja obično nedostaju kliničke pojave (moguća prolazna disfagija lakog stepena). U kasnijoj fazi kada su variksi izraženiji (III stepen), pored stalne disfagije češće se javlja i krvarenje (jačeg stepena), a nekada i abudantno sa iskrvarenjem (20-30%).
Dijagnoza. U dijagnozi variksa jednjaka, ezofagoskopija ima primaran značaj (variksi se mogu uočiti i u najranijoj fazi razvoja I stepen). Pored dijagnostičkog, fiberezofagoskopija ima i terapijski značaj, sa mogućnošću hemostaze krvarećih variksa primenom transendoskopske injekcione sklerozacije variksa (EIS).
Radiološka dijagnostika ima značaja kada se uočavaju ovalni defekti, oštrih ivica, u nizu u vidu stubića ili isprekidani, nalik na nisku bisera.
Splenoportografija se koristi radi radiološkog prikaza portne vene i njenih konstitutivnih grana uz mogućnost manometrijskog merenja portnog pritiska.
Transumbikalna portografija (kontrast se uvodi kateterom u umbikalnu venu)pruža mogućnost uočavanja vene jetre, slezine i
creva a izvodi se kod bolesnika kod kojih je izvršena splenektćmija. Ova metoda je korisna i u ranom otkrivanju variksa jednjaka.
Perkutana transhepatična portografija, kao radiološka metoda koristi se u dijagnozi submukoznih variksa jednjaka.
Primena dopler ultrazvuka u dijagnozi portne hipertenzije i variksa jednjaka je korisna i savremena dijagnostička metoda.
Komplikacije. Obilno i iznenadno krvarenjeizvariksajednjaka(in/IV stepen)je veoma ozbiljna, u visokom procentu po život opasna komplikacija (oko 50% pacijenata umire.) Ova komplikacija zahteva hitnu dijagnostiku (urgentnu endoskopiju) i lečenje (transendoskopsku injekcionu ili hirurško-operativnu hemostazu).
Prognoza kod bolesnika sa ponovljenim krvarenjimajednjaka je loša.
Lečenje. Kao palijativna terapija u lečenju variksa jednjaka koji krvare primenjuje se Sengstaken-Blakemorova sonda (kada se iz opravdanih razloga ne može primeniti transendoskopska hemostaza).
U toku interventne endoskopije i pre hirurške hemostaze hitno se bolesniku ordiniraju transfuzije krvi, antagonist H2 receptora histamina u infiiziji, vitamin K i dr. a radi lečenja hemoragijskog šoka.
U preventivne svrhe (od prvog ih ponovljenog krvarenja), kod jače izraženih variksa (m/IV stepen) koristi se endoskopska injekciona sklerozacija (EIS). Kao sklerozantno sredstvo najčešće se koristi 1-3%-tni Aetosxysclerol, zatim 5%tni Ethanolamine oleate, 95%tni Ethanol i dr. koji se transendoskopski ubrizgavaju intravariksno i/ili paravariksno. Hirurške metode koje se sprovode su: porto-kavalni i spleno-renalni šant, splenektomija (radi regulisanja hipersplenizma i portne hipertenzije) i dr.
Česta pitanja o Variksi jednjaka (Varices oesophagei)
Šta su variksi jednjaka?
Variksi jednjaka su patološki proširene i vijugave vene u zidu jednjaka, koje nastaju kao posledica povišenog pritiska u sistemu portne vene. Najčešće se javljaju u donjem delu jednjaka, a mogu zahvatiti i gornji deo želuca. Zbog tankog i krhkog zida ovih proširenih vena postoji rizik od njihovog pucanja i obilnog krvarenja, zbog čega je redovno praćenje kod lekara veoma važno.
Koji su simptomi variksa jednjaka?
U ranoj fazi variksi jednjaka najčešće ne izazivaju nikakve tegobe, pa se otkrivaju slučajno prilikom pregleda zbog nekog drugog oboljenja. Kako se proširenje vena povećava, može se javiti povremeno i prolazno otežano gutanje (disfagija). Najozbiljniji i najopasniji znak je krvarenje iz variksa, koje se može ispoljiti povraćanjem krvi ili pojavom crne, katranaste stolice.
Šta izaziva nastanak variksa jednjaka?
Najčešći uzrok je povišen pritisak u sistemu portne vene (portna hipertenzija), do koga može doći usled prepreke u proticanju krvi pre jetre, unutar jetre (najčešće zbog ciroze ili drugih hroničnih oboljenja jetre) ili posle jetre (na primer usled otežanog oticanja krvi iz jetre ili poremećaja rada srca). Stanja koja dovode do hroničnog oštećenja jetre, poput prekomernog i dugotrajnog konzumiranja alkohola ili hroničnih infekcija jetre, posredno povećavaju rizik od nastanka variksa jednjaka.
Kako se leče variksi jednjaka?
Lečenje zavisi od osnovnog uzroka, stepena proširenosti vena i procenjenog rizika od krvarenja, pa terapiju uvek određuje lekar nakon detaljnog pregleda. Pristup obično podrazumeva lečenje osnovnog oboljenja koje je dovelo do povišenog pritiska u portnom sistemu, kao i mere za smanjenje rizika od krvarenja, uključujući endoskopske postupke kada je to potrebno. Redovne kontrole kod gastroenterologa su ključne za pravovremeno prepoznavanje promena i prilagođavanje terapije.
Kada je kod variksa jednjaka potrebno hitno javiti se lekaru?
Hitna medicinska pomoć je neophodna ukoliko dođe do povraćanja krvi (svetlocrvene ili nalik na talog kafe), pojave crne, lepljive stolice neprijatnog mirisa, nagle vrtoglavice, ubrzanog rada srca, jakog bola u stomaku ili gubitka svesti — to su znaci mogućeg krvarenja iz variksa koje može biti opasno po život. Svako novonastalo ili pogoršano otežano gutanje takođe treba prijaviti lekaru bez odlaganja.
Napomena: informacije su opšteg karaktera i ne zamenjuju savet lekara ili farmaceuta.
