Žutica

Nekonjugirana i konjugirana hiperbilirubinemija

Žutica, žuto prebojavanje beonjača, kože i drugih tkiva, nastaje usled nakupljanja veće količine nekonjugiranog i/ili konjugiranog bilirubina. Ona je najčešći vidljiv i za dijagnozu važan znak bolesti ili funkcionalnog poremećaja hepatobilijarnog sistema. U normalnim okolnostima koncentracija bilirubina u krvi je rezultanta delovanja više dinamičnih procesa – stvaranja bilirubina, njegovog trasporta u jetru, konjugacije u hepatocitima i izlučivanja u žučne kanaliće. Koncentracija bilirubina u zdrave dece (osim novorođenčadi) i odraslih osoba je 6,8 do 20,5 mikromola/litar (0,4 do 1,2 mg%). Veći deo je nekonjugiran, a znatno je manja količina konjugiranog bilirubina, od 1,7 do 5,0 mikromola/litar (0,1 do 0,4 mg%).

Hiperbilirubinemija može biti posledica različitih uzroka – od fiziološke nezrelosti jetre novorođenčeta do teških bolesti koje ugrožavaju život deteta. Klasificira se na nekonjugiranu i konjugiranu, prema tipu bilirubina koji se nakuplja u tkivima

Nekonjugirana (indirektna) hiperbilirubinemija se karakterizira povećanjem nekonjugiranog bilirubina u krvi, dok konjugirana čini manje od 15% ukupnog bilirubina. U mokraći nema bilirubina.

Konjugirana hiperbilirubinemija (direktna) označava povećanje konjugiranog bilirubina u krvi na preko 25 mikromola/l ili konjugirana frakcija čini više od 15% od ukupnog bilirubina. Uvek je patološka, za razliku od nekonjugirane, koja može biti i fiziološka u novorođenčeta. Konjugirana hiperbilirubinemija je praćena pojavom bilirubina u mokraći, a stolice mogu biti blijede ili aholične.

Nekonjugirana hiperbilirubinemija

Povećana koncentracija nekonjugiranog bilirubina u krvi ukazuje na poremećaj jedne ili više faza metabolizma bilirubina: povećano stvaranje, poremećaj transporta i prihvatanja u hepatocite i/ili urođeni ili stečeni smanjen kapacitet konjugacije bilirubina u hepatocitima. Često istovremeno deluje više mehanizama u istog bolesnika.

Fiziološka žutica

U novorođenčeta nekonjugirana hiperbilirubinemija (žutica) može biti i fiziološka, a karakterizira se žuticom bez prisustva bilirubina u mokraći, s napomenom da se javlja između drugog i četvrtog dana života i traje 7 do 8 dana. Fiziološka žutica predstavlja najčešći oblik hiperbilirubinemije i žutice u novorođenčadi. Nekonjugirani bilirubin u krvi je najčešće 70 do 100 mikromola/l, ne prelazi 205 mikromola/l. Hiperbilirubinemija i žutica novorođenčeta nastaje udruženim delovanjem više faktora: povećano stvaranje bilirubina, smanjen kapacitet transporta i prihvatanja u jetri, smanjena mogućnost njegove konjugacije i povećana apsorpcija bilirubina iz creva (enterohepatička cirkulacija).

S obzirom na činjenicu da visok nivo nekonjugiranog bilirubina u novorođenčeta može izazvati neurološke komplikacije, potrebno je što pre otkriti uzrok i preduzeti adekvatno lečenje u cilju prevencije bilirubinske encefalopatije.

Patološka nekonjugirana hiperbilirubinemija

Patološka nekonjugirana hiperbilirubinemija nastaje delovanjem brojnih uzroka koji remete jednu ili više faza metabolizma bilirubina: povećano stvaranje bilirubina, poremećen transport i prihvatanje bilirubina u jetri i/ili smanjenje kapaciteta konjugacije u jetri. Uzroci su različiti, a etiološka dijagnoza teška.

Patološku nekonjugiranu hiperbilirubinemiju i žuticu treba razlikovati od fiziološke. Kriteriji za patološku su: pojava žutice u prva 24 sata života novorođenčeta, nivo bilirubina veći od 200 mikromola/litar, u prematurusa veći od 255 mikromola/litar, žutica traje duže od 7-8 dana odnosno u prematurusa duže od dve nedelje i koncentracija bilirubina veća od 25 mikromola/litar. Nekonjugirana hiperbilirubinemija se karakterizira limun žutom bojom kože. U urinu nema bilirubina, a količina urobilinogena je povećana.