Živite u inostranstvu?
Do termina kod lekara se čeka, a strani lekar ne poznaje lekove iz Srbije. Postavite pitanje lekaru iz Srbije, na svom jeziku — o leku koji koristite, svojim tegobama ili zdravlju roditelja u Srbiji. Odgovor stiže na Vaš mejl, besplatno.
Pitajte lekara iz SrbijeOdgovor lekara je informativan i ne zamenjuje pregled.
Plućna embolija — najkraće
- Šta je
- Potpuno ili delimično začepljenje plućnog krvnog korita embolusom.
- Odakle dolazi
- U većini slučajeva iz ugruška u dubokim venama nogu. Ređe embolus može biti plodova voda, vazduh ili masno tkivo.
- Zašto se stvara ugrušak
- Bolesnici gotovo po pravilu imaju pojačanu sklonost ka zgrušavanju — urođenu (nedostatak faktora C i S, antitrombina III) ili stečenu (dugo mirovanje, prethodna operacija, trudnoća).
- Šta se dešava u telu
- Otpor pražnjenju desne komore raste i ona počne da popušta. Kroz pluća prolazi manje krvi, pa se leva komora slabije puni i pritisak pada. Krv je slabije zasićena kiseonikom — otuda nedostatak daha.
- Zašto se stanje pogoršava
- Tokom embolije se oslobađaju materije koje sužavaju i krvne sudove i disajne puteve.
- Najčešći znak
- Nedostatak daha.
- Koji znak govori da je masivna
- Gubitak svesti upućuje na masivnu, po život opasnu emboliju.
- Koji znak govori da je mala
- Bol vezan za disanje govori za manju, perifernu emboliju; uz kašalj i iskašljavanje krvi ukazuje na razvoj infarkta pluća.
Ovaj pregled je informativan i ne zamenjuje pregled kod lekara. Ceo tekst je ispod.
Plućna embolija se definiše kao potpuna i/ili delimična opstrukcija plućnog vaskularnog korita embolusom.
Plućna embolija Etiologija
U većini slučajeva plućna embolija je uzrokovana trombom iz dubokih vena nogu (duboka venska tromboza). ali embolizacija može nastati i amnionskom tečnošću, vazduhom i masnim tkivom. Bolesnici sa plućnom embolijom, odnosno dubokom venskom trombozom, gotovo po pravilu, imaju primarnu (deficijencija faktora C i S, deficijencija antitrombina III) ili sekundamu (dugotrajno mirovanje, prethodna operacija, trudnoća) hiperkoagulabilnost krvi koia uzroknje stvaranje tromba.
Kada dođe do opstrukcije plućnog korita, raste otpor pražnjenju (aflerload) desne komore i dolazi do njenog popuštanja. U daljem toku, manje krvi prolazi kroz pluća do levog srca, preload leve komore postaje neadekvatan i dolazi do hipotenzije. Krv je, takode, slabije oksigenisana, što je, uz povećanu komplijansu pluća, uzrok dispnee. Klinička slika, odnosno težina plućne embolije, zavisi od površine plućnog vaskularnog korita zahvaćenog embolizacijom i prethodnog stanja kardiovaskularnog i respiratornog sistema. Tokom plućne embolije dolazi do generisanja vazoaktivnih supstanci koje izazivaju vazo i bronhospazam što dalje pogoršava stanje bolesnika.
Plućna embolija Dijagnoza
Dispneja je najčešći simptom, dok pojava sinkope ukazuje na masivnu, po život opasnu plućnu emboliju. Pleuralni bol ukazuje na malu, distalnu plućnu emboliju i uz kašalj i hemoptizije ukazuje na razvoj infarkta pluća (razvija se kada dode do opstrukcije sistemske, tj. bronhijalne arterije, i plućne cirkulacije).
Tahikardija i tahipneja su najčešći znaci plućne embolije, a mogu se naći nabrekle vene i sistolni šum trikuspidne regurgitacije. Auskultatorni nalaz na plućima je uglavnom normalan, dok se, ponekad, mogu čuti oslabljeno disanje (infarkt pluća) i zviždanje (bronhokonstrikcija). Hipotoenzija i cijanoza ukazuju na masivnu plućnu emboliju. Takođe, mogu postojati znaci duboke venske tromboze (edem potkolenica, Homanov znak-bol u potkolenici pri fleksiji stopala). Laboratorijske analize pokazuju hipoksemiju i povećanu koncentraciju produkata degradacije fibrina (D-dimer).
EKG je često normalan, a relativno retko se vidaju znaci akutnog opterećenja desnog srca pritiskom, kao što su S1Q3T3 (pojava S zupca i Dl, Q zupca u D3 i negativizacija T talasa u istom odvodu), novonastali kompletni ili inkompletni blok desne grane Hisovog snopa, kao i inverzija T talasa u D2, D3 i VF. RTG snimak srca i pluća može pokazivati atelektazu, pleuralni izliv, blagu elevaciju hemidijafragrge, proširene hiluse, kao i Westermarkov znak (smanjena vaskularna šara) ili Hamptonovu grbu (poluovalna senka u perifernim delovima pluća sa konveksnim vrhom okrenutim ka hilusu), koja ukazuje na infarkt pluća.
Ehokardiografija pokazuje indirektne znake opterećenja desne komore pritiskom (dilatacija, hipokinezija, trikupsidna regurgitacija), dok se tromb u stablu ili glavnim granama plućne arterije retko vizualizuje. Ventilaciono-perfuziona scintigrafija je veoma senzitivna metoda u otkrivanju plućne embolije, s obzirom da prikazuje distribuciju plućne cirkulacije koja se može uporediti sa distribucijom ventilacije, čime se isključuje pridružena plućna oboljenja kao uzrok dispneje. Angiografija plućne arterije još uvek predstavlja zlatni standard u dijagostici plućne embolije, mada spiralni CT sa kontrastom polako preuzima primat.
Plućna embolija Terapija
Cilj terapije plućne embolije jeste omogućavanje spontang ili farmakološki indukovane lize postojećeg tromba u plućnoj cilkulaciji, kao i sprečavanje daljeg nastanka tromboembolijskih epizoda. Heparin u trajanju od pet do sedam dana, primenjuje se u svih bolesnika u kojih je postavljena dijagnoza ili postoji sumnja na plućnu emboliju. U novije vreme se nefrakcionirani heparin zamenjuje heparinom male molekulske težine za koji nije potrebna korekcija doze prema parcijalnom protrombinskom vremenu.
U bolesnika sa masivnom plućnom embolijomi primenjuje se trombolitička terapija (streptokinaza, urokinaza, tkivni aktivator plazminogena) ili se bolesnici podvrgavaju hirurškoj embolektomiji (retko). Ukoliko postoji kontraindikacija za primenu heparina (najčešće aktivno krvarenje), može se staviti filter na donju šuplju venu ili se napraviti njena hirurška ligatura. S obzirom da, po otpustu, treba prevenirati ponovnu epizodu plućne embolije, svim bolesnicima treba dati oralnu antikoegulantnu terapiju čije je trajanje uslovljeno trajanjem faktora koji uzrokuju hiperkoagulabilnost krvi.
U bolesnika sa visokim rizikom za nastanak plućne embolije (dugotrajno ležanje, ortopedske operacije, operacije na maloj karlici) u cilju primarne prevencije se daje subkutano heparin u malim dozama.
Česta pitanja o Plućna embolija
Šta je Plućna embolija?
Plućna embolija je stanje u kome dolazi do potpune ili delimične opstrukcije krvnih sudova pluća embolusom. Kada embolus začepi deo plućnog krvotoka, poremeti se protok krvi kroz pluća, što dodatno opterećuje srce i otežava disanje.
Koji su simptomi?
Najčešći simptom je dispneja, odnosno osećaj otežanog disanja. Usled slabijeg protoka krvi kroz pluća može doći i do pada krvnog pritiska (hipotenzije). Pojava sinkope, odnosno gubitka svesti, ukazuje na teži, masivni oblik plućne embolije.
Koji su uzroci/faktori rizika?
Najčešći uzrok plućne embolije jeste ugrušak (tromb) koji potiče iz dubokih vena nogu (duboka venska tromboza). Ređe, embolizaciju mogu izazvati i plodova voda, vazduh ili masno tkivo. Kod ovih bolesnika najčešće postoji povećana sklonost ka zgrušavanju krvi (hiperkoagulabilnost), koja može biti urođena (nedostatak faktora C i S ili antitrombina III) ili stečena, usled dugotrajnog mirovanja, prethodne operacije ili trudnoće.
Kako se leči Plućna embolija?
Način lečenja zavisi od uzroka i težine stanja, a određuje ga lekar nakon pregleda.
Kada se hitno javiti lekaru?
Pojava gubitka svesti (sinkope) ukazuje na teži, masivni oblik plućne embolije i predstavlja razlog za hitno traženje medicinske pomoći. Ukoliko se otežano disanje javi naglo ili se pogorša, takođe je potrebno odmah se javiti lekaru.
Napomena: informacije su opšteg karaktera i ne zamenjuju savet lekara ili farmaceuta.
